تماس با ما   صفحه اصلي   نقشه سایت   انگليسي   العربيه   اردو  
نسخه چاپي


رئیس کارگروه تاریخ شورای تحول و ارتقای علوم انسانی عنوان کرد:

نیاز به تألیف حدود 200 کتاب جدید برای دوره کارشناسی رشته تاریخ


گفتگوی پایگاه اطلاع‌رسانی دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی با حجت الاسلام و المسلمین دکتر محسن الویری
کار در کارگروه تاریخ شورای تحول و ارتقای علوم انسانی از کجا شروع شد و به چه نحوی پیش رفت؟

اولین جلسه کارگروه در اسفندماه سال 1389 با حضور آقای دکتر حدادعادل و اکثریت اعضاء با عنوان کميتة ويژة تاريخ شورای برنامه­ريزی آموزش عالی برگزار شد و مرحله جدید فعالیتها که عنوان کارگروه هم به کارگروه تاريخ شورای تحول و ارتقای علوم انسانیتغییر یافت به اردیبهشت سال 91 برمی­گردد و اعضایی که در جلسه حضور داشتند با هدایت و راهنمایی مرحوم آقای دکتر آیینه وند کار خود را آغاز کردند.

جلسات با این پیشفرض آغاز شد که مسئله تحول در علوم انسانی و در دانش تاریخ دارای پیشینه است و این گونه نیست که تشکیل این شورا اولین اقدام در این زمینه باشد و یا این موضوع برای نخستین بار به ذهن اعضای این جلسه خطور کرده باشد، بلکه دیگرانی هم هستند که این دغدغه را داشته­اند و هر کدام از آنها هم گامهایی در این مسیر برداشته­اند و قسمتی از کارهای لازم را انجام داده­اند. بر همین اساس طراحی جلسات این گونه تدبیر شد که در ابتدا مؤسسات و گروه های مختلفی که به گونه ای می توانند در فرآیند تحول نقش داشته باشند و یا تا آن زمان اقداماتی را صورت داده بودند بیایند و گزارش فعالیت های خودشان را بدهند.

برای مثال شورای بررسی متون در بخش تاریخ مدت مدیدی تجربه ارزشمندی در نقد کتاب ها و منابع درسی و کمک درسی رشته تاریخ و باستان شناسی داشته است، لذا از نماینده این گروه خواسته شد در کارگروه تاریخ شورای تحول گزارشی از کارهای خود ارائه بدهند. همچنین به طور مثال سازمان سمت در تدوین کتب درسی نقش فعالی داشته و دارد و آثار ارزشمندی را به جامعه علمی عرضه کرده است، و با توجه به این که قطعا یکی از محورهای تحول علوم انسانی در کتب درسی است، نماینده ای از سازمان سمت نیز در کارگروه تاریخ ارائه گزارش کرد و مطالبی درباره سازوکار و نحوه تدوین کتب درسی به کارگروه ارائه شد. انجمن های علمی نیز با توجه به جایگاه مهمی که در رشد و جهت­دهی فعالیتهای علمی دارند برای گزارش دعوت شدند و گزارش هایی در جلسات کارگروه از فعالیت های آنها دریافت شد.حتی برای آگاهی از وضع انتشار کتاب های تاریخی در خارج از کشور از افراد مطلعی دعوت شد و آنها گزارشی از این موضوعات ارائه کردند.



با توجه به شناختی که از وضعیت رشته تاریخ در کشور به دست آوردید کار در کارگروه تاریخ چگونه ادامه یافت؟

در مرحله بعد و بر اساس شناختی که از وضعیت موجود به دست آوردیم نوبت به مرحلة برنامه­ریزی رسید. بر اساس سیاستهای بالادستی که تا آن زمان در اختیار کارگروه قرار گرفته بود برنامه ای در سه سطح بلندمدت، میان مدت و کوتاه مدت تدوین شد که این برنامه در شصت و پنجمین جلسة شورای تحول و ارتقای علوم انسانی در تاریخ 21 اسفندماه سال 91 به تصویب صحن اصلی شورای تحول رسید.

بر اساس آنچه در این برنامه­ها پیش بینی شده است، تحول اساسی و همه جانبه در رشته تاریخ در برنامه بلندمدت محقق خواهد شد و این برنامه با توجه به اقتضائات کار و ملزومات و مقدماتی که نیاز دارد، هنوز شروع نشده است. موضوع اصلی برنامه میان مدت هم این است که برنامه­های موجود در یک بازه زمانی کوتاه تقریباً یک ساله به گونه­ای تغییر کند که هم نویافته­های علمی در آن انعکاس یابد و هم حداکثر تناسب با نیازهای کشور را پیدا کند و مهمتر از همه مقدمات و فضای لازم را برای حرکت بنیادین مورد نظر در برنامه بلند مدت فراهم کند. برنامه های خرد و جزئی یا همان کوتاه مدت هم امور دبیرخانه­ای و موضوعاتی را که به صورت موردی در دستور کار قرار می­گیرد دربردارد؛ مانند برنامه های ارجاع شده از سوی وزارت علوم، تحقیقات و فنآوری. پیشنهاد می­کنم متن این برنامه مصوب هم برای اطلاع اعضای خانواده تاریخ در ادامة این مصاحبه درج شود.

به هر حال پس از تصویب این برنامه، به صورت طبیعی ثقل اصلی کارهای ما تحقق بخشیدن به برنامه میان مدت بود و بر اساس تصمیمی که گرفته شد و نیز ابلاغیه­ای که از سوی صحن اصلی شورا داشتیم، پیگیری این برنامه از طراحی و تدوین برنامه و سرفصل دروس رشته­های مقطع کارشناسی تاریخ آغاز و مقرر شد که در ادامه به دوره های کارشناسی ارشد و دکتری هم پرداخته شود.



برای دوره کارشناسی چه طراحی ای صورت گرفت؟

برای دوره کارشناسی با بحث هایی که در گروه مطرح شد، این پیشنهاد به شورای تحول داده شد که ما به جای رشته های موجود تاریخ در مقطع کارشناسی ـ که در حال حاضر رسماً دو رشته است ـ پنج رشته داشته باشیم. البته در حال حاضر رشته های پراکنده دیگری نیز در گروه های دیگر عرضه می شود، که به اعتقاد ما بهتر است به صورت متمرکز در گروههای تاریخ عرضه شود.



با توجه به این که رویکرد وزارت علوم در دوره کارشناسی تجمیع رشته است، چگونه است که کارگروه تاریخ به جای کاستن از شاخه های این رشته در دوره کارشناسی بر تعداد آنها افزوده است؟

بله همچنان که اشاره کردید رویکرد وزارت علوم در مقطع کارشناسی این است که در هر علمی یک رشته وجود داشته باشد و بر این اساس می بایست تمام رشته های تاریخ به یک رشته تبدیل می شد، اما ما در این مورد ادله ای اقامه کردیم که مناسب است رشته تاریخ در دوره کارشناسی نیز دارای تنوع باشد و صحن اصلی شورای تحول نیز، با حضور نماینده وزارت علوم، پذیرفت که ما روی پنج رشته کار کنیم.

اصلی­ترین دلیل ما در این زمینه کوشش برای تبدیل رشته تاریخ به علوم تاریخی بود که انصافاً باید آن را از ابتکارات و یادگارهای ارزشمند مرحوم دکتر آیینه­وند شمرد. این پنج رشته عبارتند از تاریخ جهان، تاریخ اسلام، تاریخ ایران در دوره اسلامی، تاریخ تمدن و سرانجام تاریخ باستان (یا تاریخ ایران باستان). پیشنهاد این پنج رشته در هشتاد و سومین جلسه شورای تحول و ارتقای علوم انسانی در تاریخ هشتم اردیبهشت ماه سال 93 به تصویب رسید. البته بر اساس مصوبه جلسة 14 اردیبهشت 94 این شورا امکان ادغام دو رشته تاریخ باستان (یا تاریخ ایران باستان) با تاریخ ایران در دورة اسلامی وجود دارد.

تأکید می کنم که طبیعتاً این حق برای هم شورای تحول و هم وزارت علوم وجود دارد که بخواهند در این مسئله تجدید نظر کنند؛ منتها ما بر اساس برنامه ای که ارائه کردیم مجوز گرفتیم که روی پنج رشته کار شود.

از این پنج رشته، عناوین و سرفصل دروس رشته تاریخ تمدن کاملاً تدوین شده است و بُعد اسلامی برنامه نیز به تصویب شورای تحول رسیده است. برای ارزیابی جنبه­های علمی و اجرایی برنامه، در تاریخ 18 خرداد 94 ماه جلسه ای هم با حضور نمایندگان و مدیران محترم گروه های تاریخ و تاریخ تمدن کشور برگزار شد و در یک گفتگوی رو در رو و صریح و انتقادی و در عین حال همدلانه و سازنده، دیدگاهها و ارزیابی های آنها را هم دریافت کردیم. امیدواریم به زودی و پس از جمع بندی نظرات دوستان بتوانیم برنامه رشته تاریخ تمدن را به وزارت علوم عرضه کنیم و وزارت علوم نیز آن را از تصویب نهایی بگذراند و برای اجرا ابلاغ کند.

همانند این روند و این فرآیند برای رشته­های دیگر نیز وجود دارد و برنامه و سرفصل دروس این رشته ها هم بحمدالله تدوین و تکمیل شده است، اما هنوز این برنامه ها به شورای تحول برده نشده و مرحله اعتباربخشی آنها نزد مدیران و نمایندگان گروههای تاریخ نیز باقی مانده است.



توضیحی راجع به طراحی صورت گرفته برای این رشته های پنج گانه بدهید. این رشته ها دروس مشترک هم دارند یا کاملا متفاتند؟

بله، در این رشته‌ها حداکثر دروس مشترکی که رشته ها می توانند داشته باشند و اگر بیشتر از آن میزان باشد به گرایش تبدیل می شوند، لحاظ و طراحی شده است. این دروس به جز دروس عمومی، 24 عنوان برابر با 48 واحد را شامل می‌شود و بقیه دروس اختصاصی هستند.

اساساً بخشی از اهداف تحول در قالب همین دروس مشترک پی گرفته شده است. این دروس مشترک به نوبة خود در سه دسته قرار می گیرند؛ یک دسته دروس بینشی هستند که ناظر به بینش اند و نگاه جامع‌نگر و تحلیلی به دانش تاریخ را در دانشجو ایجاد می کنند، دسته دیگر دروس روشی اند که ناظر به مهارت ها و روش های تحقیق در دانش تاریخ هستند، و دسته سوم هم دروس دانشی هستند که هدف آنها تقویت و بالا بردن بنیه علمی و حافظه تاریخی دانشجویان است.

کارگروه تاریخ کوشیده است رویکرد تحولی مورد نظر شورا را که مبتنی بر مؤلفه های اسلامی‌سازی، بومی سازی، کارآمدسازی و بروزرسانی است، هم در دروس مشترک و هم در دروس غیرمشترک مد نظر قرار دهد و در آنها اشراب کند، اما طبیعتاً اسلامی سازی بیشتر در دروس بینشی، کارآمدسازی و بروزرسانی بیشتر در دروس روشی و غنی سازی غالباً در دروس دانشی جلوه و مصداق پیدا کرده است.



پیش بینی می کنید که برنامه های طراحی شده برای دوره کارشناسی تاریخ از چه زمانی اجرایی شود؟

ما تازه مرحله اعتباربخشی رشته تاریخ تمدن را داریم پشت سر می‌گذاریم و این مرحله که بگذرد، برنامه در اختیار وزارت علوم قرار می گیرد و با تأیید وزارت علوم قرار است ابلاغ شود. ولی این نکته که آیا هر رشته­ای که آماده شد برای اجراء ابلاغ شود یا صبر کنیم تمام رشته­ها آماده و با هم برای اجراء ابلاغ شود نیازمند تصمیم­گیری است. این امید را داریم که برنامه های در نظر گرفته شده به صورت کامل از سال 95 اجرایی شود.



برای دوره های ارشد و دکترا چه برنامه ای دارید؟

ما امیدواریم پس از اتمام کار مقطع کارشناسی، با فعال کردن یک شبکه ارتباط با نخبگان و فرهیختگان و همه اعضای خانواده بزرگ دانش تاریخ، مبانی و اصول و ضوابط طراحی رشته های کارشناسی ارشد را ابتدا به داوری بگذاریم و سپس بر اساس آن ها به طراحی دوره کارشناسی ارشد بپردازیم. در حال حاضر ما یک طرح اولیه داریم اما این طرح هنوز مدون نشده است و پس از پایان یافتن طراحی رشته­های کارشناسی تدوین و ارائه خواهد شد.

آن چه در حال حاضر می توانم در این رابطه بیان کنم و هیچ تردیدی درباره آن نداریم این است که برنامه هایی که برای مقاطع کارشناسی ارشد و دکترا طراحی خواهد شد به گونه ای نخواهد بود که الزاماً هر سال همه دانشگاه ها در قالب آن پذیرش دانشجو داشته باشند؛ بلکه هر ساله پذیرش دانشجو بر اساس یک طرح آمایشی با در نظر گرفتن ظرفیت دانشگاهها، تعداد داوطلبان در استانها، نیاز کشور و عواملی مانند این صورت خواهد گرفت. ما شاید به وزارت علوم پیشنهاد کنیم که در برخی رشته ها هر سه سال یک بار دانشجو پذیرش شود و یا این که برخی رشته فقط در بعضی استان ها و مراکز ارائه شود و در هر صورت نوعی مدیریت بر این مسئله صورت گیرد تا دانشجویان تحصیل کرده در این رشته ها بعداً، به دلیل حجم انبوه فارغ التحصیل، إن شاء الله با مشکل اشتغال مواجه نشوند.



آیا در رشته تاریخ هم مشکل منابع درسی و نیاز به تحول آنها وجود دارد؟ چه اقداماتی برای تدوین متون درسی جدید داشته اید؟

ما برای تمامی درس هایی که در رشته های پنج گانه طراحی شده، پیش بینی یک متن درسی جدید و ویژه کرده‌ایم. البته برای هر کدام از درس ها سعی کرده ایم که حدود 10 منبع را نیز از متون موجود به عنوان متن کمک درسی پیشنهاد بدهیم، اما در عین حال برای هر درس یک متن جدید نیز تألیف خواهد شد.

بنابراین تألیف حداقل 61 عنوان کتاب برای فقط رشته تاریخ تمدن پیش بینی شده است. البته از این تعداد برخی مربوط به درس های مشترک رشته های پنجگانه است، ولی در مجموع می توان گفت که بر اساس این که رشته­های کارشناسی چهار رشته باشد یا پنج رشته، بین 172 تا 209 عنوان کتاب برای کارشناسی رشته تاریخ باید تألیف و تدوین شود که روشن است یک حجم بسیار سنگین کار پژوهشی ایجاد می کند و یک همکاری بسیار گسترده، سنگین و نزدیک همکاران دانشگاهی ما را اقتضا دارد که این کار باید ان شاء الله صورت بگیرد.

قراردادهای تألیف این کتاب ها به محض تأیید نهایی برنامه ها، با همکاری معاونت تدوین متون درسی شورای تحول منعقد خواهد شد و تحت ضوابط در نظر گرفته شده برای متون درسی، این تألیف ها صورت خواهد گرفت.



با توجه به این که گفتید ضوابط طراحی مقطع کارشناسی ارشد تاریخ را به داوری اساتید دانشگاهی و صاحب نظران خواهید گذاشت، به نظر می رسد که توجه ویژه ای به هماهنگی و همراهی با بدنه دانشگاهی رشته تاریخ دارید.

اعتقاد قلبی من این است که اگر کارهای تحول بدون مشارکت تک تک اعضای خانواده دانش تاریخ صورت بگیرد محکوم به شکست است. بنابراین حتماً باید فضایی فراهم شود تا همه عزیزان امکان اظهار نظر داشته باشند. خب طبیعی است که امکان حضور همه در جلسات کارگروه وجود ندارد و تعداد کمی هستند که با پیشنهاد مسؤولان و یا اعضای شورای تحول انتخاب شده اند، اما تا همین جا هم همه تلاش ما این بوده است که به شکل های مختلفی همه عزیزان را درگیر کنیم و از دیدگاه ها و ملاحظات آنها بهره­مند باشیم. به عقیده ما مشارکت جمعی هم شرط کمال یافتن برنامه و هم تضمین کننده اجرای آن است.

البته اعضای خانوادة تاریخ ـ تا حدی که ما برخورد کرده­ایم و شاید این یافته به مثابة یک تجربه، شایستة تعمیم باشد ـ انسان های کتوم، رازدار، ژرف­اندیش، نکته­بین، فروتن، کم سخن، متعهد و اغلب دارای بینش عمیق و تجربه ارزنده و بسیار دریغ است از این سرمایه بزرگ استفاده نشود.

همه تلاش کارگروه تاریخ هم در زمان مرحوم دکتر آیینه وند و هم در زمان حاضر که این مسئولیت را بنده به نیابت از ایشان به عهده دارم این بوده است که هیچ روزنه ای برای مشارکت عزیزان بسته نشود و همه راه ها را بگشاییم. در این زمینه قدم هایی برداشته شده است و امیدوارم که با همراهی و همفکری دوستان مان بتوانیم این کار را به خوبی انجام بدهیم.

گروههای تاریخ، انجمنهای علمی، مراکز آموزشی و پژوهشی فعال در زمینة تاریخ و همة اعضای خانواده بزرگ تاریخ باید به این نکته توجه داشته باشند که کارگروه تاریخ یک کارگروه در دبیرخانه است و در حد مقدورات و امکانات و حتی چارچوبهایی که در اختیار دارد می­تواند عمل کند و ارتباط با به تعبیر شما بدنة دانشگاهی از طریق معاونت ارتباط با اساتید باید صورت بگیرد و همة امید ما آن است که این معاونت به راستی روند ایجاد و گسترش ارتباط را آسان کند.
كد خبر:30203
منبع خبر:دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی
تاريخ خبر:1394/04/20